Stjórn Læknafélags Ís­lands (LÍ) lýsir áhyggjum af fyrir­liggjandi frum­varpi sem ætlað er að tengja bætur al­manna­trygginga – ör­orku- og elli­líf­eyri – við launa­vísitölu og vísitölu neyslu­verðs. Félagið varar við að slík breyting geti leitt til þess að bætur hækki á ákveðnum tíma­bilum meira en al­mennar launa­hækkanir og þannig aukið líkur á því að ráðstöfunar­tekjur á ör­orku verði sam­bæri­legar eða jafn­vel hærri en tekjur í fullri vinnu. Í ályktun stjórnar LÍ er vísað til nýrrar rannsóknar sem sýni mikla fjölgun ein­stak­linga á ör­orku- og endur­hæfingar­líf­eyri, einkum meðal yngri aldurs­hópa. Hlut­fall fólks á þessum greiðslum hafi farið úr 6,3% í 9,4% frá 2020 til 2024 og félagið bætir við að hlut­fall Ís­lendinga á endur­hæfingar- og ör­orkulíf­eyri sé komið í 12%. „Á undan­förnum árum hafa verið gerðar breytingar á ör­orku­kerfinu sem eru lík­legar til að fjölga enn þeim sem fara á endur­hæfingar- og ör­orkulíf­eyri. Ör­orka er nú orðin varan­leg og er al­mennt ekki farið í endur­mat. Kerfi sjúkra- og endur­hæfingar­greiðslna er orðið mun opnara. Ekki þarf lengur að hefja endur­hæfingu til að eiga rétt á greiðslum. Nú nægir að vera á biðlista eftir endur­hæfingu eða vera of veikur til að geta tekið þátt í henni en áður þurfti endur­hæfing að vera hafin,“ segir í um­sögn Læknafélagsins. Árið 2022 hækkaði ör­orku­trygging með fram­reikningi hjá líf­eyris­sjóðum úr 56% í 72%. „Það þýðir að líf­eyris­sjóður greiðir ör­orkulíf­eyri sem sam­svarar u.þ.b. 72% af fyrri launum fyrir þá sem upp­fylla skil­yrði fyrir ör­orkulíf­eyri með fram­reikningi,” segir stjórn LÍ LÍ telur að nokkrar breytingar á undan­förnum árum geti aukið aðsókn að kerfinu. Þar er meðal annars nefnt að ör­orka sé nú orðin varan­leg og al­mennt ekki farið í endur­mat, og að kerfi sjúkra- og endur­hæfingar­greiðslna sé orðið „mun opnara“ en áður – nú nægi til dæmis að vera á biðlista eða of veikur til þátt­töku í endur­hæfingu þar sem áður þurfti endur­hæfing að vera hafin. Þá er sér­stak­lega fjallað um nýtt kerfi hlutaör­orku. Þar segir að þeir sem fari á hlutaör­orku geti fengið 82% af fullum ör­orku­bótum ásamt hærra frí­tekju­marki. „Komið hefur fram að í mörgum til­fellum geta þeir sem eru á hlutaör­orku fengið mun hærri tekjur með því að fara á hlutaör­orku í stað þess að fara aftur í fullt starf eftir veikindi,“ segir stjórn LÍ. LÍ segir að þessi þróun skapi „ranga hvata“, dragi úr líkum á endur­komu til vinnu og geti grafið undan virkni kerfisins til lengri tíma. Hvað varðar frum­varp ríkis­stjórnarinnar sem er ætlað að tengja bætur al­manna­trygginga, ör­orku- og elli­líf­eyri við launa­vísitölu og vísitölu neyslu­verðs segir LÍ að það geti leitt til þess að bætur al­manna­trygginga hækki á vissum tíma­bilum meira en nemur al­mennum launa­hækkunum. „Stjórn Læknafélags Ís­lands (LÍ) lýsir áhyggjum sínum yfir þessari þróun. Gögn benda til þess að þessar breytingarnar geti leitt til þess að ráðstöfunar­tekjur ein­stak­lings á ör­orku, ekki síst hlutaör­orku og þeirra sem eru með ör­orku­tryggingu í líf­eyris­sjóði með fram­reikningi, verði sam­bæri­legar eða jafn­vel hærri en tekjur ein­stak­lings í fullri vinnu. Tenging bóta við launa­vísitölu ýtir enn undir þá hættu. Þessi þróun býr til ranga fjár­hags­lega hvata sem gætu dregið úr vilja ein­stak­linga til árangurs­ríkrar endur­hæfingar og at­vinnuþátt­töku.” Læknafélagið styður gagn­rýni sína við vísinda­legar rannsóknir en í um­sögninni segir að rannsóknir hafi sýnt að þeir sem ná að snúa aftur til vinnu eftir veikindi búa al­mennt við betri heilsu og lífs­gæði en þeir sem festast á ör­orku. Kerfi sem gerir það fjár­hags­lega jafn gott eða jafn­vel hagstæðara að vera utan vinnu­markaðar vinnur því gegn mark­miðum heil­brigðis- og vel­ferðar­kerfisins. „Stjórn­völd eru því hvött til þess að hætta við fyrir­hugaða tengingu bóta al­manna­trygginga, ör­orku- og elli­líf­eyris við launa­vísitölu og vísitölu neyslu­verðs. Einnig eru stjórn­völd ein­dregið hvött til að taka til endur­skoðunar þann þátt ör­orku­kerfisins sem snýr að hlutaör­orku og þeim sem fá greiðslur frá líf­eyris­sjóðum vegna ör­orkulíf­eyris með fram­reikningi. Hafa skal að leiðar­ljósi að fólk,” segir að lokum í ályktun stjórnar LÍ.