Eitt stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar er að hér þrífist öflug og fjölbreytt verðmætasköpun. Í orðræðu stjórnmálanna og dægurumræðunni vill hugtakið „verðmætasköpun“ stundum verða svolítið óhlutbundið, eitthvað sem gerist í tölvukerfum bankanna eða í ársreikningum stórfyrirtækja. En veruleikinn er sá að verðmætasköpun er undirstaða velferðar. Hún er drifkrafturinn sem knýr samfélög um land allt áfram og greiðir fyrir heilbrigðiskerfið, menntunina, samgöngurnar o.fl. Keðjuverkun tækifæranna Öflugur iðnaður skapar verðmæti og er því forsenda góðra lífskjara en þegar rætt er um uppbyggingu iðnaðar hættir umræðunni til að einskorðast við þá starfsemi sem fer fram innan veggja tiltekins fyrirtækis. En áhrif öflugs iðnaðar eru víðtækari. Stór verkefni verða ekki að veruleika án aðkomu fjölbreyttra iðngreina. Þegar nýr iðnaður verður til eru það hendur heimafólks sem byggja hann upp og viðhalda. Þetta skapar verkefni fyrir verktaka, rafvirkja, pípara, málmiðnaðarmenn, verkfræðinga og arkitekta. Þjónustufyrirtæki verða til, verslun eykst og athafnalífið fær á sig nýjan blæ. Verkefnastaðan breytist og það skapar stöðugleika sem gerir litlum og meðalstórum fyrirtækjum kleift að vaxa. Þetta samspil er kjarninn í þeirri verðmætasköpun sem Samtök iðnaðarins tala fyrir. Þetta snýst ekki um eitt einangrað fyrirtæki; þetta snýst um vistkerfi þar sem öflugir innviðir laða að ný verkefni og ný verkefni styrkja samfélög um land allt. Sveitarfélag sem hýsir öflugan iðnað nýtur góðs af, ekki bara vegna útsvarstekna frá fyrirtækinu sjálfu, heldur vegna þess að lítil og meðalstór fyrirtæki í þjónustu og iðnaði spretta upp í kringum kjarnastarfsemina. Þessi margfeldisáhrif verða lífæðar. Þau tryggja að fyrirtæki hafi verkefni allan ársins hring og að sérhæfð þjónustufyrirtæki geti þrifist utan höfuðborgarsvæðisins. Að velja búsetu án þess að fórna frama Ein mikilvægasta breytingin sem fylgir nútímalegum og fjölbreyttum iðnaði í samfélögum um land allt er áhrifin á mannauðinn. Lengi vel hefur sú mýta lifað að til þess að vinna við nýjustu tækni eða krefjandi sérfræðistörf þurfi fólk að flytja á mölina eða jafnvel úr landi. Með tilkomu öflugs iðnaðar víðs vegar um landið er þessi mynd að breytast hratt. Nútímaiðnaður er hátækniiðnaður. Hann krefst iðn- og tæknimenntunar, sérfræðiþekkingar á heimsmælikvarða. Þegar sérhæfð iðnaðarstarfsemi byggir upp starfsemi á landsbyggðinni verða til sérhæfð störf fyrir iðnmenntaða, verkfræðinga, tæknifræðinga, forritara, líffræðinga og svo mætti lengi telja. Störfin og tækifærin sem iðnaðurinn skapar eru forsenda þess að fólk geti valið sér búsetu án þess að fórna starfsframa. Ungt fólk með sérfræðiþekkingu, sem kláraði nám og bjóst við að þurfa að festa rætur annars staðar, getur nú komið heim. Það getur unnið við nýjustu tækni, nýtt menntun sína til fulls og á sama tíma notið þeirra lífsgæða sem fylgja því að búa í heimabyggð sinni nær fjölskyldu og vinum. Til að þessi jákvæða þróun geti haldið áfram verðum við að tryggja að menntakerfið okkar sé í takti við þarfir atvinnulífsins. Það þarf að leggja stóraukna áherslu á STEM-greinar (vísindi, tækni, verkfræði og stærðfræði) og tryggja að verknámsskólar um land allt séu öflugir og vel tækjum búnir. Þeir þurfa að vera í stakk búnir til að mæta eftirspurn áhugasamra nemenda, kenna á nýjustu tækni og vera í nánu samstarfi við atvinnulífið á svæðinu. Hlutverk ríkisins: Festa og fyrirsjáanleiki Þegar stjórnvöld, sveitarfélög og atvinnulíf róa í sömu átt, þegar samhljómur næst milli framtíðarsýnar og framkvæmda, þá leysist úr læðingi kraftur sem getur breytt landslagi heilu byggðarlaganna. En til þess að fyrirtæki treysti sér til að fjárfesta og byggja upp til framtíðar verður fyrirsjáanleiki að vera til staðar. Þótt iðnaðurinn sé drifinn áfram af einkaframtakinu leikur hið opinbera lykilhlutverk í að skapa skilyrðin. Hér hefur oft skort á heildarsýn. Innviðir – orka, samgöngur og fjarskipti – eru æðakerfið sem heldur atvinnulífinu gangandi. Aðgangur að tryggri orku og öflugum tengingum er forsenda þess að hægt sé að byggja upp öflugt samfélag, hvar sem er á landinu. Það þýðir að uppbygging flutningskerfis raforku og samgöngumannvirkja verður að halda í við þarfir atvinnulífsins. Leyfisveitingarferli verða að vera skilvirk og leikreglur skýrar. Við getum ekki talað um nútímalega atvinnuuppbyggingu ef raforkukerfið (flutnings- og dreifikerfið) annar ekki eftirspurn eða er óstöðugt. Orkusækinn iðnaður og orkuskiptin kalla á að raforka sé aðgengileg og afhendingaröryggi tryggt. Það sama gildir um samgöngur; vegir þurfa að vera greiðfærir fyrir vöruflutninga og fólk, og háhraðatengingar eru jafn mikilvægar í dag og rafmagn var fyrir öld síðan. Ríki og sveitarfélög þurfa að sýna festu í áformum sínum því fjárfestingar í iðnaði eru oft til langs tíma – áratuga jafnvel. Ef ákveðið er að byggja upp á tilteknu svæði verður stjórnsýslan að styðja við það með skilvirkum hætti. Því verður hið opinbera að bjóða upp á stöðugleika sem hægt er að treysta á. Þetta snýst um að ryðja hindrunum úr vegi og skapa umhverfi þar sem verðmætasköpun fær að njóta sín án óþarfa byrða. Fjölgum sögunum Við stöndum á tímamótum þar sem tækifærin eru allt í kringum okkur. Sögur um öflugan iðnað má finna um land allt og enn fleiri bíða þess að verða að veruleika. En til þess þurfum við að tryggja að umgjörðin sé rétt til frekari verðmætasköpunar því þar sem hjólin snúast, þar er líf. Höfundur er sviðsstjóri mannvirkjasviðs Samtaka iðnaðarins.