Minni sveitarfélög sem hingað til hafa haft miklar tekjur af stöðvarhúsum virkjana gætu tapað tekjum með nýju frumvarpi. Því er ætlað að auka heildartekjur sveitarfélaga af orkumannvirkjum en einnig að dreifa þeim víðar. „Samtök orkusveitarfélaga styðja markmiðið en þetta er ekki bara breyting fyrir orkusveitarfélög. Þetta er breyting á tekjukerfi allra sveitarfélaga þar sem frumvarpið gerir ráð fyrir að hluti tekna fari í gegnum jöfnunarsjóð. Þess vegna er mikilvægt að tryggja að niðurstaðan verði raunveruleg styrking fyrir nærsamfélög,“ segir Ása Valdís Árnadóttir, formaður Samtaka orkusveitarfélaga og oddviti Grímsnes- og Grafningshrepps. Orkusveitarfélögin hafa lengi þrýst á um fasteignaskatt af öllum virkjanamannvirkjum, ekki bara stöðvarhúsum, en stóra málið er hversu háan fasteignaskatt sveitarfélögin fá að innheimta. Enn óvíst hve hár skatturinn verður og hvað teljist hvalreki Það átti ekki að tilgreina í samráðsgátt en talan 0,4% af fasteignamati slæddist samt inn í drögin á ákveðnum stöðum. Hún kemur úr greiningum fyrri ríkisstjórnar sem ekki náði að klára málið. Þar sýndi sviðsmyndagreining að tekjur sveitarfélaga gætu aukist um 3-5 milljarða. Samtök orkusveitarfélaga hvöttu á sínum tíma til að fasteignaskatturinn yrði 0,7% eins og í Noregi sem myndi skila enn meiri tekjum. Þá er einnig óvíst hvernig svokallað hvalrekaákvæði verður en það á að fyrirbyggja að fámenn sveitarfélög fái mjög miklar tekjur á hvern íbúa. Óvíst er hvert tekjuþakið verður en það sem væri umfram þakið færi í jöfnunarsjóð. Athygli vekur að slíkt þak og dreifing á líka að ná til fasteignagjalda af stóriðju. Það gæti haft áhrif í Hvalfjarðarsveit. Tekjuþak á orkumannvirki gæti haft áhrif til að mynda í Fljótsdalshreppi og Grímsnes- og Grafningshreppi. „Þetta hvalrekaákvæði felur í sér að ef tekjur verða mjög háar á hvern íbúa þá halda sveitarfélögin ekki eftir allri viðbótinni. Við leggjum áherslu á að útfærslan verði sanngjörn fyrir hvert sveitarfélag. Sveitarfélög sem hýsa orkumannvirki mega ekki sitja verr eftir eftir þetta frumvarp og þessar nýju útfærslur,“ segir Ása Valdís. Hvalfjarðarsveit mótmælir og spyr hvað sé svona sérstakt við stóriðju? Hvalfjarðarsveit hefur talsverðar tekjur af stóriðjunni og munar þar mestu um fasteignaskatta sem Norðurál og Elkem borga af stórum verksmiðjum. Fasteignaskattur frá stóriðju skilar Hvalfjarðarsveit 770 þúsund krónum á hvern íbúa. Íbúarnir eru 831 og árlegar tekjur af fasteignaskatti frá Norðuráli og Elkem eru rétt rúmlega 640 milljónir. Þessum tekjum verður mögulega dreift á fleiri sveitarfélög nái nýja frumvarpið fram að ganga. Það á að tryggja sveitarfélögum auknar tekjur af orkumannvirkjum, öðrum en raflínum, með því að fasteignaskattur verði greiddur af virkjunum og fleiru en ekki bara stöðvarhúsum virkjana. En þar er líka boðað eins konar hvalrekaákvæði sem takmarkar tekjur sveitarfélags á hvern íbúa og fara umframtekjur í jöfnunarsjóð. Óvænt viðbót við frumvarpið var að þetta eigi einnig að gilda um fasteignaskatta sem stóriðja greiðir. Það gæti bitnað á Hvalfjarðarsveit þar sem Linda Björk Pálsdóttir er sveitarstjóri. „Þetta er mjög sérstakt; að þetta sé sett svona inn á síðustu stundu og í raun án alls samráðs og samtals. Því kemur það verulega á óvart og snertir okkur mjög illa,“ segir Linda Björk. Enn er óljóst hvert tekjuþakið verður og um leið hvort og hve miklar tekjur sum stóriðjusveitarfélög myndu missa inn í jöfnunarsjóð. Linda Björk bendir á að Hvalfjarðarsveit fái ekki framlag úr jöfnunarsjóði og því sé ákveðin jöfnun til staðar nú þegar. Sveitarfélagið sitji ekki eitt að hvalrekanum sem í stóriðjunni felst. Margir starfsmenn Elkem og Norðuráls séu með lögheimili í öðrum sveitarfélögum og greiði útsvar þar. „Það er líka sérstakt finnst okkur að þarna sé verið að taka eina atvinnugrein eða eina starfsemi út. Við erum ekki alveg að sjá hvaða sérstöðu stóriðja hefur til dæmis fram yfir fjölmargar aðrar umfangsmiklar atvinnufasteignir, svo að það réttlæti svona sérstaka þaksetningu á þessar fasteignaskattstekjur,“ segir Linda Björk Pálsdóttir, sveitarstjóri Hvalfjarðarsveitar.