Hækkandi olíu-, gas- og flutnings­kostnaður vegna átaka við Persaflóa gæti snúið við hjöðnun inn­fluttrar verðbólgu. Jón Bjarki Bents­son, aðal­hag­fræðingur Ís­lands­banka, segir hættuna á þrálátari verðbólgu hér á landi aukast með hverri viku sem átökin dragast á langinn. Átökin við Persaflóann eru farin að hafa áhrif langt út fyrir olíu­markaðinn, að mati Jóns Bjarka Bents­sonar, aðal­hag­fræðings Ís­lands­banka. Í nýrri greiningu bendir hann á að hækkandi hrávöru­verð, dýrari flutningar og truflanir á að­fanga­keðjum geti snúið við þeirri þróun að inn­fluttar vörur hafi dregið úr verðbólguþrýstingi hér á landi. Jón Bjarki segir að hættan á þrálátari verðbólgu aukist með hverri viku sem fram­boð frá Persaflóaríkjum kemst ekki í eðli­legt horf. Fyrir Ís­land skipti það miklu þar sem inn­flutt verðbólga hafi undan­farna mánuði verið heldur til friðs, meðal annars vegna til­tölu­lega stöðugrar krónu og hjöðnunar verðbólgu er­lendis. Sú mynd geti nú verið að breytast. Persaflóaríkin fram­leiða nærri þrjár af hverjum tíu hráolíu­tunnum sem unnar eru á heims­vísu á hverjum degi. Þótt stór ríki á borð við Sádi-Arabíu og Sam­einuðu arabísku fursta­dæmin hafi aðrar leiðir til út­flutnings er stærstur hluti fram­leiðslunnar háður því að komast um Hormússund. Truflanir þar hafa þegar skilað sér í skörpum hækkunum á orku­verði. Sam­kvæmt greiningu Ís­lands­banka kostar tunna af Brent-hráolíu nú 108 dali og hefur hækkað um ríf­lega 90% frá áramótum. Á sama tíma hefur viðmiðunar­verð bensíns í Evrópu hækkað um 67%, dísilolíu um 118% og þotu­elds­neytis um 163%. Jón Bjarki bendir á að verðið sé nú komið á svipaðar slóðir og það fór hæst á fyrstu mánuðum Úkraínu­stríðsins. Áhrifin ná þó víðar en í dýrara elds­neyti. Um fimmtungur heims­fram­leiðslu jarðgass kemur frá svæðinu og verð á því hefur hækkað veru­lega á Asíu- og Evrópumörkuðum. Þá bendir Jón Bjarki á að Persaflóa­svæðið skipti einnig miklu máli fyrir ýmis iðnaðar­hráefni sem koma lítt við sögu í al­mennri um­ræðu en hafi engu að síður mikil áhrif á verð­myndun víða í hag­kerfinu. Í greiningunni er meðal annars vísað til þess að um 22% heims­fram­boðs þvag­efnis, sem er mikilvægt hráefni í áburðar- og iðnaðar­fram­leiðslu, komi frá svæðinu. Sama á við um 24% ál­fram­leiðslu, þriðjung helíums og 45% brenni­steins­fram­leiðslu. Þá sé plast­fram­leiðsla mjög háð aðföngum þaðan, ekki síst nafta, auk þess sem fjórðungur iðnaðardemanta og fimmtungur metanóls komi frá Persaflóanum. Jón Bjarki segir verð á mörgum þessara vara hafa rokið upp undan­farna daga þótt sú þróun hafi ekki fengið sömu at­hygli og hækkun olíu­afurða. Sumir plast­fram­leiðendur í Asíu hafi þegar rift samningum með vísan til force majeure, það er óviðráðan­legra ytri aðstæðna. Hann dregur sér­stak­lega fram helíum sem dæmi um hráefni sem fáir hefðu lík­lega nefnt sem áhættuþátt við upp­haf átakanna. Þriðjungur heims­fram­boðs kemur frá Persaflóa­svæðinu og gasið er meðal annars notað við kælingu í fram­leiðslu ör­gjörva og tölvu­minna. Ef skortur verður viðvarandi gæti það valdið truflunum í fram­leiðslu tölvu­búnaðar og ýtt undir frekari verðhækkun á inn­fluttum varningi. Þótt þessi hráefni vegi lítið í beinum inn­flutningi til Ís­lands bendir Jón Bjarki á að þau vegi þungt í þeim vörum sem hingað eru fluttar. Við það bætist hærri flutnings­kostnaður með skipum og flug­vélum. Stríðið við Persaflóann sé því farið að hafa áhrif á verðlag um þrjár megin­rásir: olíu og olíu­afurðir, jarð­gas og iðnaðar­hráefni. Að mati Jóns Bjarka felst stærsta hættan fyrir Ís­land ekki aðeins í hækkandi inn­flutnings­verði heldur í því hvernig slíkur verðskellur getur fest sig í sessi í hag­kerfi þar sem verðbólgu­væntingar eru enn of háar. Þar sé staða Ís­lands viðkvæmari en víða annars staðar. Hann bendir á að Seðla­banki Ís­lands hafi þegar lýst veru­legum áhyggjum af þessari þróun, eins og fram hafi komið við vaxtaákvörðun bankans 18. mars. Ólíkt mörgum öðrum seðla­bönkum standi Seðla­bankinn hér frammi fyrir þeirri áskorun að ná stjórn á langtíma­verðbólgu­væntingum. Við slíkar aðstæður séu meiri líkur á að utan­aðkomandi verðskellir verði lang­vinnari, þar sem af­leidd áhrif þeirra á al­menna verðbólgu verði sterkari en ella. Þar að auki aukast líkur á að endur­skoðunarákvæði kjara­samninga verði virk í haust ef verðbólga reynist meiri en áður var gert ráð fyrir. Jón Bjarki bendir á að þar skipti orsök verðbólgunnar í sjálfu sér litlu máli. Ef verðbólgan hækkar vegna utan­aðkomandi áfalls geti það samt kallað fram viðbrögð sem geri hana þrálátari. Sjá einnig „Þetta er meira áhyggju­efni fyrir okkar seðla­banka“