Við­skiptaráð Ís­lands leggst gegn frum­varpi sem felur í sér aukin um­svif í kerfi al­mennra íbúða og segir stjórn­völd með því vera að beina al­menningi í leigu­húsnæði sem flestir kjósi síður en að eiga eigið húsnæði. Í um­sögn ráðsins er einnig gagn­rýnt að frum­varpið hafi ekki verið birt í Samráðs­gátt stjórn­valda, sem að mati ráðsins dragi úr gagnsæi og vönduðum stjórnsýslu­háttum. Frum­varpið felur meðal annars í sér að hlut­fall stofn­fram­lags ríkisins hækki úr 18% í allt að 23%, að viðbótar­fram­lög hækki og að fleiri íbúðir geti fallið undir kerfið. Við­skiptaráð telur að í stað þess að þenja það út eigi frekar að draga úr inn­gripum stjórn­valda á húsnæðis­markaði. Ráðið vísar þar til könnunar HMS sem sýni að þótt um 20% lands­manna á húsnæðis­markaði búi í leigu­húsnæði vilji aðeins 8% vera þar, og að hlut­fall þeirra sem séu sjálf­viljugir á leigu­markaði hafi lækkað á undan­förnum árum. Í um­sögninni segir jafn­framt að stjórn­völd hafi frá 2016 til 2024 niður­greitt um 3.700 íbúðir í gegnum stofn­fram­lög og að bein fram­lög ríkis og sveitarfélaga hafi á því tíma­bili numið sam­tals 44 milljörðum króna, þar af 27 milljörðum frá ríkinu og 17 milljörðum frá sveitarfélögum. Við­skiptaráð bætir því við að þegar talin séu með falin fram­lög í formi af­slátta af lóða­verði og niður­greiddra lána megi áætla að heildar­stuðningurinn hafi numið um 63 milljörðum króna. Ráðið gerir einnig greinar­mun á fram­lögum til húsnæðis­félaga í opin­berri eigu og félaga á vegum þriðju aðila. Í um­sögninni kemur fram að stærstur hluti íbúða sem hafi verið niður­greiddar í gegnum stofn­fram­lög hafi verið í Reykja­vík, eða um 2.300 íbúðir á árunum 2016 til 2023. Af þeim fram­lögum hafi 30% runnið til Félags­bústaða í eigu Reykja­víkur­borgar en 70% til húsnæðis­félaga á vegum þriðju aðila, einkum Bjargs sem er stýrt af Alþýðu­sam­bandi Ís­lands og BSRB. Við­skiptaráð segir heitið „al­mennar íbúðir“ raunar mis­vísandi, þar sem húsnæðis­félögin setji sjálf frekari skil­yrði fyrir út­hlutun en lögin kveði á um. Ráðið nefnir sem dæmi að hjá Bjargi dugi ekki að um­sækj­endur séu undir al­mennum tekju- og eigna­mörkum, heldur þurfi þeir einnig að hafa verið full­gildir félags­menn í ASÍ eða BSRB í að minnsta kosti 16 af síðustu 24 mánuðum. Að mati ráðsins samrýmist slíkt illa sjónar­miðum um gagnsæja með­ferð opin­berra fjár­muna, jafn­ræði og félaga­frelsi. Engin heildstæð greining á áhrifum Í um­sögninni er einnig bent á að Eftir­lits­stofnun EFTA, ESA, hafi tekið stuðning ríkis og sveitarfélaga við húsnæðis­félög til skoðunar og meti nú hvort hinn þríþætti stuðningur sem þau njóti samrýmist reglum EES-samningsins um ríkisað­stoð. Við­skiptaráð telur því rétt að stjórn­völd haldi að sér höndum um frekari útþenslu kerfisins þar til sú niður­staða liggi fyrir. Þá segir ráðið að veru­lega skorti á heild­stæða greiningu á áhrifum frum­varpsins og kostnaði þess. Í greinar­gerð frum­varpsins sé ekki talið að breytingarnar hafi fjár­hags­leg áhrif á ríkis­sjóð, þar sem kostnaður eigi að rúmast innan fjár­heimilda. Við­skiptaráð hafnar þeirri nálgun og segir að ekki hafi verið sýnt fram á hvernig út­víkkun kerfisins hafi áhrif á al­mennan húsnæðis­markað. Ráðið telur jafn­framt að kerfið dragi úr fram­boði eignaíbúða á al­mennum markaði og minnki þannig mögu­leika fólks til að eignast eigið húsnæði, þar sem sí­fellt stærri hluti nýrra íbúða fari ekki á al­mennan markað og eigna­myndunin verði hjá félögunum sjálfum fremur en íbúunum. Í stað út­víkkunar kerfis al­mennra íbúða segir Við­skiptaráð að betri árangri mætti ná með ein­faldari og gagnsærri úrræðum. Ráðið nefnir þar beinan fjár­stuðning við tekjulægri heimili, fækkun og ein­földun opin­berra stuðnings­kerfa á húsnæðis­markaði, breytingar á skatt­kerfi fast­eigna, þar á meðal af­nám stimpil­gjalda, og að­gerðir til að lækka byggingar­kostnað með ein­faldara reglu­verki, samræmdari stjórnsýslu og færri kvöðum og leyfis­ferlum. Niður­staða ráðsins er sú að frum­varpið gangi gegn jafn­ræðis­sjónar­miðum, taki ekki mið af vilja fólks á húsnæðis­markaði, auki áhættu skatt­greiðenda og leiði til óhag­kvæmni.