Ávöxtunar­krafa á ríkis­skulda­bréfum á evru­svæðinu hefur hækkað hratt og stefnir í einn versta mánuð markaðarins á undan­förnum ára­tug. Fjár­festar óttast að hækkandi orku­verð í kjölfar átakanna í Íran muni bæði auka verðbólgu og þrýsta á ríkis­sjóði evruríkja, sem gæti leitt til meiri lántöku og verri stöðu opin­berra fjár­mál Evruríki í suður­hluta álfunnar hafa farið verst út úr þessum söluþrýstingi enn sem komið er. Ávöxtunar­krafa tíu ára ríkis­skulda­bréfa Ítalíu fór hæst í 4,14 pró­sent fyrir helgi og hafði þá ekki verið hærri í 2 ár, áður en hún lækkaði lítil­lega aftur í 4,08 pró­sent. Hækkunin það sem af er mánuði nemur engu að síður tæpum 0,8 pró­sentu­stigum og er sam­bæri­leg við sveiflurnar sem sáust í síðustu orku­kreppu árið 2022. Í Frakk­landi fór ávöxtunar­krafa tíu ára bréfa í tæp 3,9 pró­sent innan dags og hefur ekki verið hærri síðan 2009. Á Spáni nálgaðist hún 3,7 pró­sent og er þar með komin í hæstu hæðir frá lokum árs 2023. Bak við söluþrýstinginn er vænting markaðarins um að Seðla­banki Evrópu þurfi að hækka stýri­vexti þrisvar sinnum á þessu ári til að bregðast við nýrri verðbólgu­hrinu. Tomasz Wi­ela­dek, aðal­hag­fræðingur Evrópu hjá T Rowe Price, segir fjár­festa í auknum mæli sjá fyrir sér sam­spil minni hag­vaxtar, meiri verðbólgu, aukins ríkis­stuðnings og meiri opin­berra út­gjalda. The #Eurozone is definitely NOT the Promised Land as some want us to believe. Read this FT article for a REALITY CHECK! https://t.co/Ga56SHRrJk — Ólafur Ragnar Grímsson (@ORGrimsson) March 29, 2026 Isa­bel Schna­bel, stjórnar­maður í fram­kvæmda­stjórn Seðla­banka Evrópu, sagði á föstu­dag við Financial Times að draugur verðbólgunnar væri kominn aftur fram. Hún bætti þó við að bankinn þyrfti ekki að flýta sér í að­gerðum og hefði svigrúm til að bíða eftir frekari gögnum áður en brugðist yrði við. Sjóðs­stjórar segja hækkun langra vaxta einnig endur­spegla væntan­legt álag á ríkis­fjár­mál þar sem stjórn­völd grípa til að­gerða til að verja heimili og fyrir­tæki fyrir hækkandi orku­verði. Á Spáni samþykktu þingmenn á fimmtudag fimm milljarða evra skattalækkanir til að milda áhrif orkukostnaðar. Virðisaukaskattur á rafmagn, jarðgas og eldsneyti verður lækkaður úr 21% í 10%. Á Ítalíu hafa vörugjöld á eldsneyti verið lækkuð tímabundið um 20%, sem kostar ríkissjóð 417 milljónir evra fram til 7. apríl, þegar ráðgert er að endurmeta aðgerðina. Yfirvöld í Róm hyggjast vega upp tekjutapið með niðurskurði annars staðar, meðal annars í heilbrigðiskerfinu. Jean-François Robin hjá Natixis CIB segir fjár­festa veðja á að ríkis­fjár­mál á evru­svæðinu muni versna þegar ríki neyðist til að verja miklu opin­beru fé til að taka á áfallinu. Í fyrri orku­kreppunni, sem hófst haustið 2021, var alls 651 milljarði evra varið eða veitt lof­orð um í Evrópu, þar með talið í Bret­landi og Noregi, sam­kvæmt hug­veitunni Bru­egel. OECD varaði í vikunni við því að að­gerðir af þessu tagi gætu aftur reynst kostnaðar­samar og bæst ofan á þær fjár­hags­legu áskoranir sem mörg ríki standa nú þegar frammi fyrir. Simone Tagli­apietra hjá Bru­egel sagði fyrstu viðbrögð stjórn­valda benda til þess að um veru­legar fjár­hæðir gæti orðið að ræða, þótt svigrúm ríkis­sjóða væri mun minna en í orku­kreppunni 2022 og 2023. Hann benti á að sam­hliða væru ríki undir þrýstingi vegna annarra út­gjalda, ekki síst á sviði varnar­mála. Í Frakk­landi hefur ríkis­stjórnin forðast al­mennar stuðningsað­gerðir vegna orku­kostnaðar. For­sætis­ráðherrann hefur bent á að halli ríkis­sjóðs, sem nam 5,1 pró­senti af vergri lands­fram­leiðslu í árs­lok 2025, gefi lítið svigrúm. Þess í stað hafa verið kynntar mark­vissar að­gerðir fyrir greinar sem verða sér­stak­lega fyrir barðinu á hækkunum, svo sem land­búnað og flutninga­starf­semi. Kostnaður þeirra er áætlaður 70 milljónir evra í apríl. Sjá einnig Evruríkin að færa sig yfir á stutta endann Álagið á skulda­bréfa­markaði hefur jafn­framt snúið við þróun síðustu ára þar sem svo­kölluð jaðarríki evru­svæðisins höfðu styrkt stöðu sína gagn­vart Þýska­landi. Vaxta­munurinn sem fjár­festar krefjast fyrir að halda ítölskum ríkis­skulda­bréfum í stað þýskra var um 0,6 pró­sentu­stig áður en átökin hófust en er nú kominn nálægt 1 pró­sentu­stigi. Grein­endur segja þó að vaxta­munurinn sé enn hóf­legur í sögu­legu sam­hengi. Í far­aldrinum fór munurinn á ítölskum og þýskum bréfum til dæmis upp í 3 pró­sentu­stig. Bert Colijn hjá ING segir hluta hækkunarinnar geta skýrst af því að fjár­festar séu að losa stöður sem byggðu á áfram­haldandi lækkun vaxta­munar, til dæmis á Ítalíu. Hann segir þó að meiri áhyggjur gætu komið fram ef ástandið dregst á langinn og ríkisað­gerðir reynast dýrari en nú er talið. Svipuð sjónar­mið koma fram hjá Pimco, þar sem bent er á að núverandi víkkun vaxta­munar grafi ekki endi­lega undan lengri tíma sögu um þrengingu hans. Þar sé fremur um að ræða viðvörun um hvað gæti gerst ef háir vextir og lítill hag­vöxtur festast í sessi árum saman. Sér­fræðingar vara engu að síður við því að ef ávöxtunar­krafa á tíu ára þýskum ríkis­skulda­bréfum heldur áfram að hækka, úr um 3,1 pró­senti nú í jafn­vel yfir 3,5 pró­sent, gætu lánskjör ríkja á borð við Ítalíu og Frakk­land versnað veru­lega. Fari vextir þeirra nær 5 pró­sentum gæti sjálf­bærni skulda orðið óviss.