Heit umræða hefur undanfarið verið meðal sjómanna og útgerðarmanna við Breiðafjörð um veiðar færeyskra línuskipa sem frysta aflann um borð og hafa verið atkvæðamiklir við veiðarnar á togslóð. Margir telja veiðar Færeyinganna eftirlitslausar og efast mjög um að þeir virði heildarkvótann sem þeim er úthlutaður í fiskveiðisamningi Íslands og Færeyja sem hljóðar upp á 5.600 tonn af bolfiski. Þar af mega þeir veiða 2.400 tonn af þorski og telja heimamenn Færeyingana hljóta að fara langt yfir þau mörk sé tekið mið af veiðum íslenskra og færeyskra báta á sömu togslóðum. Það telur Fiskistofa hins vegar að ekki sé raunin. Einn þeirra sem hefur lagt orð í belg er Ólafur Rögnvaldsson hjá Hraðfrystihúsi Hellissands. Fyrirtækið gerir út línubátinn Rifsnes SH sem hefur verið við hlið Færeyinganna að veiðum undanfarið. „Ástandið hefur versnað eftir að Færeyingarnir keyptu stóra línubeitingarbáta með frystingu. Þeir virðast geta hagað sér eins og þeim sýnist. Þeir hafa keypt stóru notuðu skipin frá Noregi og frysta allan aflann um borð. Klakkur frá Færeyjum var hérna við veiðar í byrjun febrúar og landaði svo 16. mars í Færeyjum 183 tonnum af þorski, 150 tonnum af ýsu og 36 tonnum af löngu. 80-90% afla íslensku bátanna í kringum Klakk var þorskur. Færeyska línuskipið Klakkur. Sem dæmi um misbrestinn má nefna að báturinn okkar, Rifsnesið, hefur aflað 170 tonna af ýsu og 1.900 tonn af þorski frá því í september. Ég fullyrði að það séu mikil vanhöld á því hvernig Færeyingar haga sínum málum. Þeir segjast aldrei vera að fá neitt, gefa upp 6-8 tonn á dag þegar íslensku bátarnir eru með 20-25 tonn,“ segir Ólafur. Hann segir færeysku bátana leggja línu á hreina þorskslóð og séu þar dag eftir dag í bullandi þorskveiði. Hann segir sáralítið eftirlit hafa verið með þessum veiðum í gegnum árin. Það myndi auðvelda til muna að fylgjast með aflabrögðum færeysku skipanna ef þeim væri gert skylt að landa á Íslandi. Ólafur Rögnvaldsson og Rögnvaldur Ólafsson, tveir af eigendum Hraðfrystihúss Hellissands. „Ég sé það eitt til ráða að banna Færeyingum að veiða bolfisk á Íslandsmiðum. Og það á alls ekki að endurnýja fiskveiðisamninginn. Það verður þá bara að hafa það ef við getum ekki veitt kolmunna í færeyskri lögsögu. Kolmunninn hefur sporð. Þeir hafa heimild til veiða á 5.600 tonnum af bolfisk í íslenskri lögsögu, þar af 2.400 tonn af þorski en þeir eru að veiða miklu meira af þorski en gefið er upp. Þessar tölur yfir landanir í Færeyjum standast engan veginn,“ segir Ólafur. „Eitthvað mjög undarlegt í gangi“ Sigurður Friðfinnsson, stýrimaður og afleysingaskipstjóri á Tjaldi SH, hefur verið nærstaddur veiðar færeysku línuskipanna vestur af Breiðafirði og segir eitthvað undarlegt í gangi með þær veiðar. Hann segir að það séu sjö til átta færeysk línuskip á þessum veiðum og miðað við heildarkvóta upp á 5.600 tonn sé meðalkvóti hvers skips um 700 tonn miðað við átta skip á veiðum. „Við skulum átta okkur á því að öll íslensku línuskipin, sem eru fimm talsins, fiskuðu hvert um sig yfir 1.000 tonn samanlagt í janúar og febrúar. Og því er dulítið undarlegt að færeysku línuskipin sem eru að veiðum hér á sömu fiskimiðum í þrjá til fjóra mánuði skuli ekki vera fljótari að veiða sinn kvóta. Sé miðað við hámark 2.400 tonn af þorski sem samningurinn felur í sér þá eru það um 300 tonn á skip. Það segir sig því alveg sjálft að þarna er eitthvað óeðlilegt í gangi. Þeir eru á svipuðum og stærri skipum og eru á sömu veiðislóðum og við. Þeir standa nákvæmlega eins að þessum veiðum og við. Auk þess er fiskveiðisamningur þjóðanna eiginlega algjörlega glórulaus. Við fáum 1.300 tonn af makríl í þeirra lögsögu og kolmunna og þeir 5.600 tonn af bolfiski í okkar lögsögu, þar á meðal verðmætum tegundum eins og löngu og ýsu,“ segir Sigurður. Íslensku línuskipin fimm, þ.e. Tjaldur SH, Rifsnes SH, Sighvatur GK, Páll Jónsson GK og Núpur BA, hafa frá áramótum fiskað nærri 7 þúsund tonn, eða að meðaltali 1.400 tonn á skip. Sigurður segir því rannsóknarefni hvernig átta færeysk línuskip séu á sama tíma ekki búin að ná öllum kvóta Færeyinga, 5.600 tonnum. Færeyingarnir séu að veiða á sömu slóðum og Íslendingarnir. Þeir séu hörku sjómenn og veiðimenn. Þess vegna sé eitthvað sé bogið við þetta. Sigurður segir eftirlit með íslensku skipunum mikið og gott, þess vegna sé það undrunarefni ef stór floti færeyskra skipa komi á íslensk fiskimið og veiði eftirlitslaust þar í allt að fjóra mánuði. Sigurður vill taka fram að hann hafi ekkert hafa út á Færeyinga að setja og sé frekar hlýtt til þeirra. Hafi þeir aflaheimildir hér við land þá sé það bara svo. En þeir þurfi þá að fara eftir reglum eins og aðrir. Það er mat Sigurðar að það ætti að vera inni í fiskveiðisamningi þjóðanna að Færeyingar landi sínum fisk hér á landi og einnig mætti takmarka fjölda skipa við veiðar hverju sinni. Það myndi auðvelda allt eftirlit til mikilla muna og þurrka út alla tortryggni varðandi þessar veiðar. Skipstjórnarmenn ræða málið Málið hefur verið tekið fyrir á stjórnarfundi Félags skipstjórnarmanna. Þar á bæ velta menn fyrir sér hvort rekja megi breytingarnar sem orðið hafa á veiðum Færeyinga hér við land til kynslóðaskipta skipstjórnarmanna í færeyska línuskipaflotanum. Hvort inn séu komnir yngri og „agressífari“ veiðimenn. „Fram að þessu hafa færeysku línuskipin ekkert verið að þvælast fyrir íslensku togurunum heldur haldið sig á bleyðum þar sem von er á löngu og keilu enda veiðiheimildir þeirra að stórum hluta bundnar við þær tegundir. En þeir mega líka veiða 2.400 tonn af þorski, svo það komi skýrt fram. En nú virðist sem talsverð breyting hafi orðið á þessu og færeysku bátarnir verið mikið á hreinum þorskmiðum og grunur vaknar um að þeir séu að veiða meiri þorsk en þeim er heimilt,“ segir Árni. Er maðkur í mysunni? Aðrir hafa vakið máls á því að grunsemdir hafi vaknað um að þorski sem Færeyingarnir veiði á sín frystiskip sé pakkað í umbúðir sem merktar eru öðrum tegundum, eins og keilu og löngu. Svona spurningar vakni þegar eftirlitið sé ekki meira með veiðunum. Öllum afla færeysku skipanna er landað í Færeyjum en engu á Íslandi. Af þeim sökum sé ástæða til þess að Fiskistofa sé með eftirlit með löndunum þessara skipa í Færeyjum, að mati margra, og aflinn skoðaður þegar löndun fer fram. En það sé ekki gert. „Eftirlitsvaldið er framselt til Færeyja og þá er verið að tala um eftirlit með magni og tegundum,“ segir einn viðmælenda Fiskifrétta. Þorskur veiddur á línu. FF MYND/JÓN STEINAR SÆMUNDSSON Viðmælendur blaðsins gera sér flestir grein fyrir því að það er enginn hægðarleikur að framfylgja eftirliti í Færeyjum. Fjöldi færeyskra skipa séu við veiðarnar í íslenskri lögsögu. Opna þurfi umbúðir til að ganga úr skugga um að réttar tegundir eru í hverjum kassa og það sé það sé óvinnandi vegur. „Ef það er einbeittur vilji seljanda afurðanna og kaupenda að ganga á svig við reglur þá er ekkert sem kemur í veg fyrir það eins og málin standa í dag. Af hverju ættu Færeyingar sem hafa eftirlitsvaldið að velta því fyrir sér hvort skipin séu að veiða þorsk eða löngu á Íslandsmiðum? Þessar veiðar koma bara beint inn í efnahagskerfi Færeyja sem góð búbót,“ segir annar viðmælandi Fiskifrétta. Ákveðinnar kergju má greina í máli manna gagnvart frændþjóðinni í austri. Hún reyndist þó Íslendingum sannarlega Haukur í horni í bankahruninu og góð samskipti eru frekar reglan en undantekningin milli þjóðanna. Þeir fari samt sínu fram þegar hagsmunir þeirra kalli á það. Einnig var nefnt þessu til stuðnings að Færeyingar séu til að mynda í umfangsmiklu viðskiptasambandi við Rússa á sviði sjávarútvegsmála ólíkt öðrum Evrópuþjóðum. Þeir selji uppsjávarfisk til Rússlands, og þar á meðal loðnu sem þeir veiða á Íslandsmiðum, samkvæmt fyrrnefndum fiskveiðisamningi þjóðanna. Með tvíhliða samningi Færeyja og Rússlands hafa Rússar haft heimild til veiða á bolfiski í færeyskri lögsögu. Þangað hafi þeir beint stórum verksmiðjutogurum sem hafi fengið þjónustu, kost og olíu. Þeir „taki eina sköfu“ í færeyskri lögsögu og haldi síðan á úthafskarfamiðin við Reykjaneshrygg utan 200 sjómílnanna. Þar fylli þau sig og haldi síðan aftur til Færeyja. Alþjóðahafrannsóknaráðið hefur í mörg ár ráðlagt að úthafskarfi sé ekki veiddur vegna bágrar stöðu stofnsins. Rússar hafa einir þjóða hunsað þá ráðgjöf. Fiskistofa fylgist með uppgefnum aflatölum skipanna Svör bárust frá Fiskistofu við spurningum Fiskifrétta um hvernig staðið væri að eftirliti með veiðum færeysku bátanna. Hvernig er eftirliti með veiðum færeysku bátanna háttað? Eftirlit Fiskistofu með veiðum færeyskra línuskipa í íslenskri lögsögu hefur að mestu byggst á því að fylgjast með uppgefnum aflatölum skipanna og bera þær saman við löndunartölur sem berast frá Færeyjum. Jafnframt er fylgst reglulega með ERS skeytum, þ.e. rafrænum aflaskýrslum og upplýsingum um veiðar, þar sem m.a. er fylgst með tegundarsamsetningu aflans. Þá hefur Fiskistofa einnig sinnt sjóeftirliti, meðal annars með því að hafa eftirlitsmann um borð í færeysku línuskipi um tíma. Eru eftirlitsmenn um borð í bátunum? Fiskistofa hefur heimild til að setja eftirlitsmenn um borð í erlend veiðiskip og hafa eftirlitsmenn stofnunarinnar meðal annars farið um borð í færeyskt línuskip. Það eftirlit var framkvæmt með aðstoð Landhelgisgæslu Íslands. Eftirlitsmenn Fiskistofu hafa frá árinu 2018 verið samtals 221 dag um borð í erlendum veiðiskipum við sjóeftirlit, þar sem megináhersla hefur verið á nótaveiðar. Aflinn er allur frystur og honum landað í Færeyjum. Er eftirlit með því hverju er landað í Færeyjum? Fiskistofa fylgist með löndunartölum sem berast frá færeyskum stjórnvöldum og ber þær saman við þær upplýsingar sem skipin senda á meðan þau eru í íslenskri lögsögu og þegar þau halda úr henni. Eftirlitið byggir því bæði á rafrænum skeytum frá skipunum sjálfum og upplýsingum frá Færeyjum um landað magn eftir tegundum. Af hverju er ekki löndunarskylda á þessum bátum á Íslandi? Það er ekki ákvörðun Fiskistofu hvort slík skylda sé fyrir hendi. Löndunarskylda af þessu tagi væri annaðhvort samningsatriði milli ríkja í fiskveiðisamningum eða