Danska parið Christof­fer Bru­us og Signe Balling leitar nú að húsi í nágrenni Hol­bæk og Hróar­skeldu. Þau eru þó ekki aðeins að leita að rétta húsinu, heldur einnig leið til að láta fast­eigna­kaupin styðja við meira fjár­hags­legt frelsi til lengri tíma. Mark­miðið er að Signe geti tekið sér frí frá vinnu eða jafn­vel hætt fyrr á vinnu­markaði. Til að setja upp áætlunina leituðu þau ekki fyrst til bankans, heldur til Chat­GPT. Út­koman varð níu síðna skjal þar sem farið er yfir hvaða lán þau gætu tekið, hversu mikið eigið fé þau ættu að leggja í fast­eignina, hvernig þau gætu fjár­fest og hvenær þau ættu að endur­skoða stefnuna. „Það er erfitt fyrir okkur venju­legt fólk að fá yfir­sýn yfir hvaða mögu­leikar eru til staðar. Ef maður fer í bankann fær maður bara vörur bankans,“ segir Christof­fer í sam­tali við Børsen. Vilja ekki binda allt eigið fé í húsinu Parið horfir til þess að kaupa hús fyrir um fimm milljónir danskra króna, jafn­virði rúm­lega hundrað milljóna ís­lenskra króna. Þau ætla að leggja fram um 2,5 milljónir danskra króna sjálf og halda veð­setningar­hlut­fallinu þannig í kringum 50%. Það þýðir að þau taka mun lægra lán en þau telja sig geta fengið. Á móti vilja þau ekki binda allt eigið fé sitt í fast­eigninni. Hluti eignanna, um 500 þúsund danskar krónur, á að fara í fjár­festingar strax í upp­hafi. Síðan ætla þau að fjár­festa 4 til 5 þúsund danskar krónur á mánuði í breiðum alþjóð­legum hluta­bréfa­sjóðum. „Við höfum þá megin­reglu að við eigum að geta staðið undir húsnæðis­kostnaðinum með laununum okkar,“ segir Signe. Af­borgunar­leysi nýtt til fjár­festinga Kjarninn í áætluninni er að taka af­borgunar­laust húsnæðislán, lík­lega svo­nefnt F1-lán, þar sem vextir breytast ár­lega. Með af­borgunar­lausu láni greiða lántak­endur vexti og gjöld en greiða ekki niður höfuðstól lánsins á af­borgunar­lausa tíma­bilinu. Greiðslu­byrðin verður því lægri til skamms tíma, en skuldin lækkar ekki og vaxta­hættan getur verið meiri ef vextir hækka. Hug­myndin er að nota það fé sem annars hefði farið í af­borganir til að fjár­festa á markaði. For­sendan er sú að langtímaávöxtun hluta­bréfa geti orðið hærri en sá ávinningur sem felst í því að greiða hraðar niður húsnæðislán. „Chat­GPT lagði til að við gætum valið af­borgunar­leysi. Þá spurði ég: Hvað er hægt að gera við peningana sem annars færu í af­borganir? Þá lagði það til að við gætum fjár­fest í hluta­bréfum í staðinn,“ segir Christof­fer. Þar liggur þó einnig áhættan. Ávöxtun hluta­bréfa er ekki tryggð, vextir geta hækkað og áætlunin gengur ekki upp ef lægri greiðslu­byrði fer ein­fald­lega í aukna neyslu. Setja sér skýr mörk Áætlunin er ekki hugsuð sem heilög ritning sem þarf að fylgja. Hún inni­heldur skýr viðmið um hvenær þurfi að staldra við og breyta um stefnu. Ef vextir nálgast 5% ætla þau að endur­meta hvort af­borgunar­leysi sé enn skyn­sam­legt. Þá gæti komið til greina að breyta láninu eða hefja af­borganir. Ef langtíma­vextir lækka í um 2% eða minna gætu þau skoðað að festa vexti. Einu sinni á ári ætla þau að fara yfir vaxta­stig, fjár­festingar, virði fast­eignarinnar, skuldir og heildar­eignir. Þau ætla einnig að halda eftir lausu fé sem nemur þriggja til sex mánaða út­gjöldum. Þannig er áætlunin ekki aðeins út­reikningur á því hvernig megi fá sem mest út úr peningunum. Hún er líka eins konar reglu­verk um hvenær þau eigi að halda sig við stefnuna og hvenær þau eigi að breyta henni. Sérfræðingur varar við takmörkunum gervigreindar Ann Lehmann Erich­sen, óháður neyt­enda­hag­fræðingur og greinandi, hefur farið yfir áætlun parsins fyrir Børsen. Hún segir hana í grunninn skyn­sam­lega, meðal annars vegna þess að veð­setningar­hlut­fallið er lágt og parið er ekki háð ávöxtun fjár­festinga til að ná endum saman. „Þau eru í raun að setja eggin í nokkrar körfur. Það er ekkert galið við það. Það er í raun mjög skyn­sam­legt,“ segir hún. Hún setur þó mikilvæga fyrir­vara. Áætlunin byggi á til­teknum vaxta­for­sendum og fjár­festingarákvörðunum sem þurfi að ræða við ráðgjafa. Þá vanti skýrari áherslu á að fjár­festingar geti einnig skilað tapi. „Líkanið virðist byggja á þeirri for­sendu að maður hagnist alltaf á muninum á kostnaði við húsnæðislánið og hærri ávöxtun fjár­festinganna. En það er engin trygging fyrir hagnaði,“ segir hún. Hún segir gervi­greind geta verið gagn­legt undir­búningstæki, en hún geti ekki staðið ein og sér. „Hún getur ekki staðið ein og sér, því hún svarar ekki því sem þú spyrð ekki um. Það er auðvelt að missa af mikilvægum atriðum,“ segir Ann Lehmann Erichsen. Treysta ekki Chat­GPT í blindni Christof­fer og Signe segjast ekki treysta Chat­GPT í blindni. Þau hafi beðið kerfið um heimildir fyrir því sem það lagði til, borið tölur undir banka og séu einnig með einkaráðgjafa sem að­stoðar þau við fast­eigna­kaupin. „Það er ekki þannig að við treystum þessu í blindni,“ segir Signe. For­sendur áætlunarinnar geta líka breyst. Þau eiga barn og eiga von á öðru. Ef þau flytja lengra út úr borginni gæti þörf fyrir annan bíl einnig breytt heimilis­bók­haldinu. Þá ætla þau ein­fald­lega að endur­vinna áætlunina. „Þegar for­sendurnar breytast getum við hlaðið skjalinu inn aftur og skrifað: Nú erum við í þessari stöðu, hvaða mögu­leika höfum við?“ segir Signe. Niður­staðan er ekki sú að Chat­GPT hafi tekið fjár­málaákvarðanirnar fyrir parið. Tæknin hjálpaði þeim hins vegar að spyrja fleiri spurninga, sjá fleiri leiðir og mæta betur undir­búin í sam­tal við banka og ráðgjafa.