Jamie Dimon, for­stjóri JP­Morgan Chase, segir að heimurinn standi frammi fyrir flóknustu og al­var­legustu áhættu­mynd sem hann hafi séð á löngum ferli í fjár­málum. Dimon, sem hefur stýrt JP­Morgan frá árinu 2006 og er gjarnan sagður valda­mesti banka­stjóri heims, var í Kaup­manna­höfn á dögunum þar sem hann ræddi við stóra danska við­skipta­vini bankans. Í viðtali við danska viðsktipta­blaðið Børsen fór hann yfir stöðuna í heims­málunum, verðbólgu, skuldasöfnun ríkja, gervi­greind og vaxandi áhrif Kína. „Þetta er hæsta áhættu­stig sem ég hef séð,“ segir Dimon. Hann segir stöðuna „mjög al­var­lega“, en bætir við að það séu hvorki hluta­bréfa­markaðir né olíu­verð sem valdi honum mestum áhyggjum. „Fólk ein­blínir of mikið á hvað gerist árið 2026,“ segir hann. Að hans mati snýst stóra spurningin um eitt­hvað miklu stærra: hvort hinn frjálsi og lýðræðis­legi heimur haldi velli næstu ára­tugi. „Allt sem er að gerast í heiminum, stríðið í Úkraínu, stríðið í Íran, við­skipta­deilur og of miklar opin­berar skuldir, snýst í raun um stefnu hins frjálsa og lýðræðis­lega heims og hvers konar heim við viljum hafa eftir 20 eða 30 ár. Það eru raun­veru­legu áhyggjur mínar, ekki hag­kerfið eða hluta­bréfa­markaðurinn á næsta ári,“ segir Dimon. Vestur­lönd þurfa að standa saman Dimon segir lykil­at­riði að lýðræðis­ríki haldi saman, bæði hernaðar­lega og efna­hags­lega. Hann viður­kennir að sam­skipti Bandaríkjanna og Evrópu hafi versnað að undan­förnu en telur þau ekki brotin. „Það er enginn vafi á því að sam­bandið hefur tekið högg, en það hefur ekki verið eyðilagt,“ segir Dimon. Hann segir Bandaríkin og Evrópu eiga einstök tengsl, byggð á sam­eigin­legum gildum á borð við tjáningar­frelsi, trú­frelsi og lýðræði. Að­spurður um fram­göngu Donalds Trump gagn­vart Evrópu vill Dimon ekki tjá sig um ein­staka stjórn­mála­menn. Hann segir þó að Bandaríkin eigi að koma fram við evrópska banda­menn sína af virðingu. „Ef okkur finnst þeir gera eitt­hvað rangt eigum við að eiga opið og heiðar­legt sam­tal um það,“ segir hann. Dimon bendir jafn­framt á að þrátt fyrir pólitíska spennu hafi At­lants­hafs­banda­lagið styrkst. Evrópuríki hafi aukið út­gjöld til varnar­mála og hann segist vonast til þess að NATO verði enn sterkara. Þá vill hann að meira verði gert fyrir Úkraínu. „Af því að það er mikilvægt að verja hinn frjálsa og lýðræðis­lega heim,“ segir Dimon. Markaðir van­meta hættu á sam­drætti Þrátt fyrir að hluta­bréfa­markaðir hafi víða verið sterkir telur Dimon að fjár­festar van­meti efna­hags­áhættuna. Hann segir ýmsa þætti ýta undir verðbólgu á sama tíma: geópólitíska spennu, aukin ríkisút­gjöld, hærra olíu- og gas­verð, aukin út­gjöld til varnar­mála og endur­skipu­lagningu alþjóða­við­skipta. „Margt af því sem er að gerast í heims­málunum ýtir undir verðbólgu,“ segir Dimon. JP­Morgan skoðar nú ýmsar sviðs­myndir, þar á meðal sam­drátt, stöðnun með verðbólgu og olíu­verð sem gæti farið í allt að 200 dali á tunnu. Dimon segist ekki vita hvort verðbólga muni ná því stigi að hún hrindi af stað sam­drætti en hann telur líkur á sam­drætti meiri en markaðir geri ráð fyrir.. „Ef markaðurinn telur líkurnar á sam­drætti vera um 15% held ég að áhættan sé tvöfalt meiri vegna alls þess sem ég hef nefnt. Ég gæti haft rangt fyrir mér, en ég tel áhættuna meiri en aðrir gera ráð fyrir,“ segir hann. Hann segir markaðina nú virðast bíða eftir skýrari mynd af stöðunni. Skulda­byrði ríkja getur endað í krísu Dimon varar einnig við vaxandi skuldasöfnun ríkja. Hann gerir ráð fyrir að skuldir bandaríska ríkisins hækki úr um 100% af lands­fram­leiðslu í 120% árið 2036 ef núverandi þróun heldur áfram. Það geti endað í krísu. „Við verðum að finna lausn á þessu. Ef við gerum það ekki leiðir það til hærri vaxta. Allir óttast það, þannig að við verðum að gera eitt­hvað,“ segir hann. Dimon telur að fjár­festar muni áfram kaupa bandarísk ríkis­skulda­bréf en lík­lega krefjast hærri vaxta ef ekkert verður gert. Það skipti miklu, enda fari stór hluti ríkisút­gjalda Bandaríkjanna nú þegar í vaxta­greiðslur. Hann rifjar upp til­raunir í for­setatíð Baracks Obama til að ná tökum á skulda­vandanum og segir þörf á sam­bæri­legu átaki á ný. Gervi­greind mun fækka störfum til lengri tíma Dimon telur gervi­greind verða eina stærstu tækni­byltingu samtímans. Hann segir fjár­festingar í gervi­greind nema um 725 milljörðum dala á þessu ári einu saman. Hann hafnar þó svartnættis­spám um tæknina og telur hana geta skilað miklum ávinningi. Hún geti meðal annars hjálpað til við að lækna krabba­mein, fækka bíl­slysum, draga úr losun og auka fram­leiðni. „Við eigum frekar að undir­búa okkur en tala um heims­endi,“ segir Dimon. Hann viður­kennir þó að áhættan sé veru­leg. Ill­viljaðir aðilar muni einnig nota gervi­greind, meðal annars til netárása, og því þurfi ein­hvers konar reglu­verk án þess að kæfa tæknina með of miklu eftir­liti. JP­Morgan fer nú yfir hvaða áhrif gervi­greind muni hafa á ólík störf innan bankans. Dimon segist ekki vita hversu mörg störf hverfi hjá JP­Morgan vegna tækninnar en býst við fækkun til lengri tíma. „Við erum að skoða hvað gervi­greind þýðir fyrir allar tegundir starfa en ég held að við munum sjá nettófækkun starfs­manna til lengri tíma,“ segir hann. JP­Morgan er með um 300 þúsund starfs­menn á heims­vísu. Varar við félags­legum af­leiðingum Dimon segir stærstu hættuna við gervi­greind ekki aðeins tækni­lega eða rekstrar­lega. Hún sé einnig sam­félags­leg. Ef mörg störf hverfa hratt geti það skapað ólgu. Stjórn­völd og at­vinnulíf þurfi því að undir­búa um­skólun, fjár­hags­legan stuðning og að­gerðir sem auðveldi fólki að komast hratt í ný störf. „Ef mörg störf hverfa skyndi­lega í einu getur það leitt til félags­legrar ólgu. Við þurfum því áætlun um hvernig við leysum það, með áherslu á endur­menntun, fjár­hags­legan stuðning eða til­færslur. Lykillinn er hröð aðlögun,“ segir Dimon. Hann segir ný störf einnig verða til, en mennta­kerfið þurfi að bregðast við þótt enginn viti nákvæm­lega hvernig framtíðin muni líta út. Kína meiri áskorun fyrir Evrópu en Bandaríkin Dimon segir heiminn nú hafa tvö stór­veldi. Tíminn þegar Bandaríkin voru eina af­gerandi stór­veldið sé liðinn. Hann telur þó Bandaríkin vel í stakk búin til að takast á við þessa nýju stöðu. „Bandaríkin eru stór og mjög öflug. Við erum með 45 hernaðar­bandalög, en Kína aðeins eitt,“ segir hann og vísar þar til Rúss­lands. Að hans mati er vaxandi styrkur Kína meiri efna­hags­leg ógn við Evrópu en Bandaríkin. Dimon vísar í skýrslu Mario Draghi, fyrr­verandi for­seta Seðla­banka Evrópu, um sam­keppnis­hæfni Evrópu. Þar lagði Draghi fram fjölda til­lagna um hvernig ESB gæti styrkt stöðu sína, meðal annars með dýpri innri markaði, sam­eigin­legri fjár­magns­markaðsum­bót og auðveldari sam­runa fyrir­tækja yfir landa­mæri. Dimon segir Evrópu þurfa að hreyfa sig hraðar. „Sam­keppnis­hæfari Evrópa er góð fyrir alla Evrópu­búa. Og ég segi það þótt það þýði harðari sam­keppni við Bandaríkin, því ef Evrópu gengur illa verður það að lokum líka slæmt fyrir Bandaríkin,“ segir hann. „Flóknasta staðan frá seinni heims­styrj­öld“ Niður­staða Dimons er að heimurinn standi ekki frammi fyrir einni ein­angraðri áhættu heldur mörgum á sama tíma: stríðum, við­skipta­deilum, skuldasöfnun, verðbólgu, tækni­byltingu og nýrri valda­baráttu stór­velda. Þess vegna segir hann stöðuna lík­lega þá flóknustu frá lokum seinni heims­styrj­aldar. Hann telur markaði geta jafnað sig á sveiflum og hag­kerfi geta þolað sam­drætti. En stærra verk­efnið sé pólitískt og sam­félags­legt: hvort lýðræðis­ríki geti staðið saman, varðveitt gildi sín og aðlagast nýjum heimi án þess að missa tökin. „Þið ólust upp í frjálsum og lýðræðis­legum heimi,“ segir Dimon við Børsen. „En verður hann þannig eftir 20 eða 30 ár? Það er það sem við þurfum að hafa áhyggjur af.“