Bene­dikt Gísla­son, banka­stjóri Arion banka, segir að það þurfi að búa um hnútana í hag­kerfinu okkar til að bæta vaxta­skil­yrði í landinu. Hann nefnir í því sam­hengi of víðtæka notkun verð­tryggingar en að hans mati verður að draga úr vægi hennar þegar það kemur að heimilum landsins. Þegar Seðla­bankinn hóf vaxta­hækkunar­feril sinn ákváðu mörg heimili að lækka greiðslu­byrðina með því að færa sig úr óverð­tryggðum lánum yfir í verð­tryggð. Spurður hvort van­skil hefðu þá aukist ef þessi flótta­leið hefði ekki staðið til boða segir Bene­dikt að höggið hefði frekar komið fram annars staðar í hag­kerfinu. „Ég held að einka­neysla hefði vaxið minna og ferðalögum fækkað. Stýri­vextir hefðu hægt á hag­kerfinu hraðar. Ég held að það séu allir sammála um það.“ „En verð­tryggingin gerir peninga­stefnu Seðla­bankans óskil­virkari,“ segir Bene­dikt sem lýsir síðustu vaxta­hækkunar­hrinu í tveimur bylgjum. „Fyrri bylgjan voru vaxta­hækkanir sem fólk fann fyrir og á þeim tíma var meiri­hluti íbúðalána í óverð­tryggðum lánum. Fólk greiddi hærri vexti en á ein­hverjum tíma­punkti verða vextirnir það háir að þetta fer að snúast um mánaðar­lega greiðslu­byrði og ráðstöfunar­tekjur. Þá kemur seinni bylgjan, þar sem breyting á mánaðar­legum af­borgunum er orðin svo mikil að margir færa sig yfir í verð­tryggð lán sem býr til viðbótarráðstöfunarfé sem annars hefði ekki verið til staðar. Nú erum við að fást við það,” segir Bene­dikt. Spurður um hver leiðin sé að lægri vöxtum hér­lendis svo bankar geti boðið upp á sam­bæri­leg kjör og þekkist í nágranna­löndunum segir Bene­dikt að engin ein lausn sé á þeim vanda. „Það þarf að búa svo um hnútana í hag­kerfinu að okkar fólk, og sér­stak­lega unga fólkið, búi við betri vaxta­skil­yrði. Til að það gangi eftir þarf sam­spil margra þátta,“ segir hann og nefnir fyrst fyrir­komu­lag verð­tryggingar og hversu víða hún er notuð: „Það er mikilvægt að við sem sam­félag finnum leiðir til að draga úr notkun verð­tryggingar þegar kemur að heimilunum.“ Hann segir jafn­framt að lækkun vaxta byggist á því að grunn­for­sendur hag­kerfisins haldist í jafn­vægi, einkum vinnu­markaðurinn. „Við þurfum einnig að vera með gott vinnu­markaðsmódel þar sem launin hækka í samræmi við aukna verðmæta­sköpun í hag­kerfinu,“ segir Bene­dikt og bætir við að ef sam­félagið fari „úr takti“ til lengri tíma skapist ójafn­vægi sem endi að lokum í þrálátari verðbólgu og hærra vaxta­stigi. Sjá einnig „Hlut­hafar eiga hlut­falls­lega meira af fjár­magninu hér” Í sama anda leggur hann áherslu á aga í fjár­málum hins opin­bera. „Það þarf einnig að vera mjög mikill agi í fjár­málum hins opin­bera, hvort sem það er hjá ríkinu eða sveitarfélögum. Ef það er slaki þar, hvort sem í út­gjöldum eða á fram­kvæmdar­hliðinni, þá býr það til ójafn­vægi líka,“ segir hann. Hann dregur sér­stak­lega fram opin­berar fram­kvæmdir sem dæmi um það hvernig skortur á aga getur ýtt undir þenslu: „Ég nefni sér­stak­lega opin­berar fram­kvæmdir því ef það er ekki agi þar þá hefur það þenslu­hvetjandi áhrif. Það hækkar verð á allri fram­leiðslu í okkar hag­kerfi.“ Ef fram­kvæmdir fari langt fram úr áætlunum fylgi því gjarnan aukin lán­taka – og hún þrýsti vaxta­stigi upp: „Fram­kvæmdir sem fara langt fram úr áætlun kalla einnig á aukna lántöku og aukin lán­taka kallar alla jafna á hærra vaxta­stig. Þetta skiptir gríðar­legu máli.“ „Þannig að það að ná niður verðbólgu og vöxtum kallar á sam­stillt átak sem vinnu­markaðurinn, at­vinnulífið og stjórn­málin koma að. Skýrt plan sem fólk, fyrir­tæki og stjórn­málin trúa á. Nokkurs konar þjóðarsátt um lægri vexti,“ segir Bene­dikt. Að lokum nefnir Bene­dikt að Ís­land þurfi að styrkja tengingu sína við alþjóð­legt fjár­magn ef mark­miðið sé að lækka fjár­magns­kostnað til lengri tíma. „Sam­eigin­lega ættum við að finna leiðir til að opna hag­kerfið betur fyrir er­lendri fjár­festingu,“ segir hann og telur að slík þróun geti dreift áhættu. „Það eykur áhættu­dreifingu og við njótum góðs af því að fá fjár­magn sem gerir lægri kröfu um rentu. Með fjár­magni kemur oft þekking líka,“ segir Bene­dikt að lokum. Sjá einnig Regluverkið þrýstir á samþjöppun