Fjár­mála­eftir­liti Seðla­banka Ís­lands bárust 177 skort­stöðu­til­kynningar á árinu 2025, sem er aukning frá 159 til­kynningum árið á undan og mesti fjöldi sem borist hefur á einu ári frá því að lög um skortsölu og skulda­tryggingar tóku gildi 2017. Fjölgunin kom á sama tíma og þróun hluta­bréfa­markaðarins var neikvæð. Úr­vals­vísi­talan OMXI15 lækkaði um 2,1%, heildar­vísi­tala aðal­markaðar (OMXIPI) um tæp 9% og arð­greiðslu­leiðrétt heildar­vísi­tala (OMXIGI) um tæp 6%. Skort­staða er fjár­festingaraf­staða sem miðar að því að hagnast á verðlækkun, oft með því að taka bréf að láni, selja þau og kaupa síðar til baka til að loka stöðunni. Hafa ber í huga að í byrjun nóvember í 2024 helmingaði FME viðmiðunar­mörk fyrir til­kynningar­skyldar skort­stöður í hluta­bréfum í kjölfar ákvörðunar Eftir­lits­stofnunar EFTA sem tekin er á grund­velli reglu­gerðar ESB frá 2012. Þar með lækkuðu viðmiðunar­mörkin úr 0,2% af út­gefnu hluta­fé í 0,1%. Fjöldi tilkynninga um skortstöðu 2025 Mánuður Fjöldi tilkynninga janúar 19 febrúar 30 mars 21 apríl 19 maí 14 júní 11 júlí 6 ágúst 6 september 22 október 12 nóvember 6 desember 12 Samtals 177 Þegar skort­staða fer yfir 0,5% af skráðu hluta­fé þarf að til­kynna slíkt opin­ber­lega. Síðasta slíka opin­bera til­kynning kom í mars á þessu ári er skor­staða Ís­lands­banka í Nova fór yfir 0,5% af hluta­fé fjar­skipta­fyrir­tækisins. Þótt skort­stöðu­til­kynningar segi ekki eitt og sér til um heildar­stærð skortsölu á markaði gefur met­fjöldinn til kynna að fleiri aðilar hafi verið að taka af­stöðu til verðlækkunar – eða a.m.k. að fleiri stöður hafi farið yfir þau viðmið sem kalla á til­kynningu til eftir­litsins. Heildarfjöldi tilkynninga 2017 23 2018 62 2019 94 2020 163 2021 44 2022 50 2023 52 2024 159 2025 177 JBT Marel verðmætasta félagið Veltan á aðal­markaði nam tæp­lega 1.055 milljörðum króna og var það í fjórða skiptið frá 2009 sem velta fór yfir 1.000 milljarða. Mest velta var með bréf í Ís­lands­banka, 253 milljarðar, einkum í kjölfar út­boðs á eftir­standandi hlut ríkisins í maí. Heildar­fjöldi hluta­bréfa­við­skipta jókst um 29% milli ára og náði 123.775 við­skiptum. Banka­við­skipti voru fyrir­ferðar­mikil og námu 42,6% af heildar­veltu og 31% af fjölda við­skipta. Meðal­virði við­skipta dróst hins vegar saman og fór undir 10 milljónir, í 8,5 milljónir króna að jafnaði. Þrátt fyrir mikla veltu og aukinn fjölda við­skipta lækkaði markaðsvirði aðal­markaðar í heild um 238,7 milljarða króna á árinu og var um 3.373 milljarðar króna í árs­lok, sem sam­svaraði 73,1% af lands­fram­leiðslu 2024. Þróunin var þó misjöfn milli félaga. JBT Marel Cor­por­ation var verðmætasta félagið á markaðnum í árs­lok með 991 milljarð króna markaðsvirði, sem jafn­gildir um 29,4% af heildar­markaðsvirði, og jókst virði þess um 67 milljarða króna á árinu. Á hinn bóginn var mesta lækkunin hjá Al­vot­ech, þar sem markaðsvirðið dróst saman um 371,2 milljarða króna, um 64,4%. Á árinu urðu einnig skýrar breytingar á félaga­listanum: JBT Marel var tekið til við­skipta á aðal­markaði í janúar 2025, en Fly Play var af­skráð í lok septem­ber eftir að félagið var tekið til gjaldþrota­skipta. Lífeyrissjóðir á leið inn í leikinn Fjár­mála- og efna­hags­ráðherra kynnti drög að frum­varpi í gær sem myndi heimila líf­eyris­sjóðum að stunda verðbréfalán, þ.e. að lána út hluta­bréf og skulda­bréf gegn þóknun á grund­velli skrif­legs samnings. Mark­miðið er tvíþætt: annars vegar að skapa sjóðunum viðbótar­tekjur af eignum sem annars liggja óhreyfðar, og hins vegar að dýpka markaðinn með því að auka fram­boð á bréfum til lántöku. Í greinar­gerð er sér­stak­lega vísað til þess að slík breyting geti aukið virkni markaða og stuðlað að skil­virkari verð­myndun. Frum­varps­drögin gera jafn­framt ráð fyrir skýrum varúðar­skil­yrðum. Lán­taki þarf að leggja fram tryggingu sem nemur að minnsta kosti markaðsvirði bréfanna og tryggingin á að vera endur­metin dag­lega, með viðbótar­tryggingu ef virði hennar fellur. Þá er lagt til að virði verðbréfa sem líf­eyris­sjóður hefur lánað út megi að há­marki nema 5% af heildar­eignum sjóðsins. Ef heimildin verður lög­fest má ætla að að­gengi að bréfum til lántöku aukist og að skort­sala verði þar með auðveldari, sem gæti leitt til meiri skort­stöðu­virkni. Um leið myndi slík þróun, að mati ráðu­neytisins, geta styrkt verð­myndun á markaði með því að gera auðveldara að taka bæði jákvæða og neikvæða af­stöðu í viðkomandi bréfum.