Nýsköpunarfyrirtæki hafa átt því láni að fagna að nokkrar helstu útgerðir landsins hafa fjárfest í nýsköpunarfyrirtækjum sem tengjast sjávarútvegi. Eigendur fyrirtækja á borð við Brim, Samherja, Ísfélag Vestmannaeyja, Útgerðarfélag Reykjavíkur, Skinney-Þinganes, Vísi, Þorbjörn og Gunnvör hafa fjárfest í sprotafyrirtækjum af ýmsu tagi. Þór Sigfússon, stofnandi og stjórnarformaður Íslenska sjávarklasans, segir stóru fyrirtækin og eigendur þeirra hafa haft svigrúm til að taka áhættu og þau hafa mörg hver átt beina aðild að fyrirtækjum sem hafa byggst upp innan Sjávarklasans. Fjárfestingar öflugri hér í sprotum „Auðvitað hefði Sjávarklasinn viljað sjá meiri fjárfestingar þessara fyrirtækja í sprotum en í rótgrónum fyrirtækjum en engin dæmi þekkjum við þó erlendis frá um öflugri fjárfestingar sjávarútvegs í sprotum eins og hérlendis. Helsta áhættutaka útgerðarmanna í nýsköpun fólst lengst af i fjármögnun fyrstu gerðar nýs búnaðar í veiðum og vinnslu en í því fólst oft umtalsverð áhætta en líka tækifæri til hagræðingar. Á undanförnum 5-10 árum hafa þessir einstaklingar aukið áhættufjárfestingar í sprotum á mun víðari sviðum bláa hagkerfisins. Hér má nefna prótín- og kítósanvinnslu, heilsuefni, lyfjatengda framleiðslu, eldi, þörungavinnslu, gervigreind og fleira. Engar minni útgerðir hafa komið að fjárfestingum sem tengjast Sjávarklasanum,“ segir Þór. Blái auðurinn Þór bendir á að flest þessara stóru sjávarútvegsfyrirtækja séu í eigu frumkvöðla sem hafa byggt upp mikinn auð og eru því það sem stundum er nefnt fyrsta kynslóð auðs. Þessi kynslóð einbeitti sér að því að byggja upp sín fyrirtæki en í þeirri uppbyggingu fólst auðvitað umtalsverð áhætta. Fjárfestingar í frumkvöðlafyrirtækjum sjá þessir einstaklingar sem áhugaverð tækifæri og kannski minna frumkvöðlarnir þá á eigin upphafsár. Ný kynslóð tekur við Nú stefnir í að næsta kynslóð, börn frumkvöðlanna, sé að taka við, þ.e. næsta kynslóð auðs. Hvaða áhrif kann þetta að hafa á fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtækjum? „Sýnt hefur verið fram á í erlendum athugunum að fólk, sem hefur byggt auð sinn frá grunni, er síður áhættufælið en fólk sem hefur tekið við auð. Fyrsta kynslóð auðs hefur þurft að taka áhættu til að byggja upp sín fyrirtæki og er því líklegra að vera reiðubúið að taka þátt í áhættufjárfestingum því slíkar fjárfestingar eru þeim ekki ókunnugar,“ segir Þór. Erfingjarnir, eða önnur kynslóð auðs, hafi hins vegar alist upp við fjárhagslegt öryggi og kunni að vera meira áhættufælin. „Þar sem fjárhagsleg afkoma fjölskyldunnar er þegar trygg, kunna þau að kjósa hefðbundnar fjárfestingar, svo sem fasteignir eða rótgróin fyrirtæki, til að varðveita auðinn frekar en að setja peningana í frumkvöðlafyrirtæki sem eru talin áhættusamari. Auk þess er ekki óalgengt að þessir einstaklingar og fjölskyldur þeirra flytji til annarra landa m.a. af skattalegum ástæðum. Efnafólk sem flytur burt er líklegra til að fjarlægjast enn frekar sprotaumhverfið.“ Þór Sigfússon, stofnandi og stjórnarformaður Íslenska sjávarklasans. Umræðan um sjávarútveg hjálpar ekki Þór segir niðurstöðu þessarar samantektar þá að hér eins og víða annars staðar sé hætt við að önnur kynslóð efnafólks, og þar á meðal eigenda sjávarútvegsfyrirtækja, verði að óbreyttu síður tengd fjárfestingum í bláum sprotum en sú fyrsta. „Spurningin er því hvernig má auka áhuga þessa fólks. Umræðan um sjávarútveginn hér innanlands undanfarin misseri er ekki að hjálpa til í þessum efnum. Á meðan íslensku fyrirtækin eru jafn framúrskarandi á heimsvísu og raunin er og skapa mikil verðmæti fyrir þjóðina og eigendur sína, munu án efa áfram verða háværar raddir um gróða einstaklinga og meint óréttlæti þessa kerfis. Sjávarklasinn gerði eitt sinn lauslega skoðun á umfjöllun um sjávarútveg í nokkrum Evrópulöndum og niðurstaðan var sú að því verri sem afkoma sjávarútvegsfyrirtækja var því „betri” var fjölmiðlaumræðan um þau.“ Þór segir stærsta verkefni nýsköpunarsamfélagsins á komandi árum klárlega að kynna tækifærin í bláa hagkerfinu fyrir sjávarútvegsfyrirtækjum og eigendum þeirra og virkja nýja kynslóð eigenda. Þrátt fyrir að vísbendingar séu um þessi nýja kynslóð sé áhættufælnari þá eru einnig mörg dæmi um að fjárfestar úr þessum hóp sýni meiri áhuga á nýsköpun og tækni sem geta verið eins konar leikbreytar fyrir umhverfið eða lífsgæði fólks. „Fjárfestingarsjóðir, sem hafa það að markmiði að dreifa áhættu, geta þar hjálpað til og efling og tenging viðskiptahraðla eins og Klaks, Driftar, Breiðar og Sjávarklasans við þessa nýju kynslóð getur haft mikið að segja. Þá þurfa opinberir rannsókna- og tæknisjóðir að horfa jákvætt til þeirra verkefna sem fjárfestar taka þátt í með hlutafjárframlagi. Slíkt stuðlar að auknu samstarfi sprota og fjárfesta.“ Hækka kvótaþak stóru fyrirtækjanna? Þór er þeirrar skoðunar að stjórnvöld ættu um leið að skoða hvort hækka eigi kvótaþak á stóru fyrirtækin að því gefnu að þau leggi meira til nýsköpunarfyrirtækja og -sjóða. Styrking alþjóðlegrar samkeppnishæfni íslensks sjávarútvegs ætti að vera keppikefli stjórnvalda og þar skiptir miklu máli að gera þeim kleift að stækka. „Á komandi árum þarf að leggja kapp á að verja og efla það góða samstarf sem hefur verið á milli eigenda útgerðarfélaga og frumkvöðla í mörgum og ólíkum fyrirtækjum og sprotum sjávarklasans. Þarna er hafsjór tækifæra sem fyrirtæki og frumkvöðlar verða að nýta þrátt fyrir ýmsan mótbyr.”