Tanya Zharov, aðstoðarforstjóri Alvotech, segir alþjóðlega viðskiptaumhverfið að verða sífellt flóknara. Hagsmunir í viðskipta-, öryggis- og efnahagsmálum fléttist meira saman og jafnt minni sem stærri hagkerfi finni óhjákvæmilega fyrir slíkum breytingum. Við þessar aðstæður sé lykilatriði fyrir Ísland að hafa skýra sýn á eigin hagsmuni. „Við erum lítið og opið hagkerfi sem byggir á alþjóðlegu samstarfi, traustum viðskiptasamböndum og stöðugu regluverki. Í því samhengi er mikilvægt að viðhalda sterkum tengslum beggja vegna Atlantshafsins og raunar ættum við almennt að hafa tengsl okkar við ríki um allan heim í huga. Ísland hefur lengi notið þess að vera talið trúverðugt samstarfsríki með stöðuga stefnu. Í óvissari heimi verður slíkt orðspor verðmætara en áður.“ Reynslan sýni að Íslendingar eigi að halda uppi virku samtali við aðrar þjóðir, halda tengslum opnum og tryggja að rödd Íslands heyrist þar sem ákvarðanir sem snerta þjóðina séu teknar. „Mikilvægt er að hafa í huga að tala ekki bara við þá sem eru sammála okkur og stundum lærist mest af því að tala við þá sem eru manni ósammála.“ Spurð um hvort að breytt heimsmynd, m.a. vegna tollastefnu Bandaríkjanna, sé ekki óheppileg í ljósi þess hve mikið Ísland reiði sig á alþjóðaviðskipti segir Tanya að tollarnir hafi vissulega bitnað á sumum útflutningsgreinum. „Alþjóðaviðskipti hafa án efa gegnt lykilhlutverki í þeirri aukningu lífskjara sem orðið hefur á Íslandi á undanförnum áratugum. Opið hagkerfi hefur verið okkar styrkur. Núverandi spenna í alþjóðastjórnmálum felur þó í sér aukna óvissu. Sumir geirar eru berskjaldaðri en aðrir og þróun á stórum mörkuðum getur haft keðjuverkandi áhrif á minni ríki.“ Hún leggur þó áherslu á að það sé mikilvægt að ganga ekki út frá því að við séum á leið inn í varanlegt tímabil sundrungar í alþjóðaviðskiptum. „Margt af því sem við sjáum endurspeglar stefnubreytingar á tilteknum svæðum fremur en hrun alþjóðlega viðskiptakerfisins. Ísland ætti að setja í forgang að efla samkeppnishæfni útflutningsgreinanna, viðhalda fjölbreyttum viðskiptatengslum þar sem það er raunhæft og stuðla að sveigjanleika. Sú nálgun hefur reynst okkur vel áður.“ Tollar ógna ekki lyfjafyrirtækjum Tanya segir jafnframt mikilvægt að halda því til haga í umræðunni að sögulega séð hafi lyf verið undanþegin tollum og viðskiptahindrunum. Á því hafi ekki orðið breyting og því sé stafi íslenskum líftækni- og lyfjaiðnaði ekki ógn af tollaóvissu. „Hvíta húsið hefur einbeitt sér að því að reyna að lækka lyfjaverð með því að fá frumlyfjafyrirtækin til þess að bjóða sama verð í Bandaríkjunum og í Evrópu. Áherslan í þeirra gagnrýni hefur verið á frumlyfin. Alvotech framleiðir hliðstæður sem eru þegar miklu ódýrari en frumlyfin. Við stuðlum að aukinni samkeppni og knýjum stóru lyfjafyrirtækin til að lækka verð. Það er skilningur fyrir þessu í Bandaríkjunum eins og annars staðar. Það er því lítið unnið með því að hleypa upp verði á lyfjum með því að tolla líftæknihliðstæður eins og við framleiðum sem eru mun ódýrari en frumlyfið.“ Lyf hafi sögulega séð verið meðhöndluð á annan hátt en margar aðrar vörur í alþjóðaviðskiptum. Almennt hafi verið viðurkennt að aðgengi að lyfjum sé lýðheilsumál og aðgengi sjúklinga sé eitthvað sem þurfi að verja. „Enn sem komið er hafa ekki orðið grundvallarbreytingar sem raska þeirri nálgun þó að margt hafi verið sagt um fyrirætlanir þess efnis. Lyf eru áfram undanþegin tollum í Bandaríkjunum og eins og í flestum öðrum ríkjum.“ Hliðstæður og samheitalyf, sem séu ódýrari útgáfur frumlyfja, gegni jafnframt mikilvægu hlutverki í heilbrigðiskerfum um allan heim. Þessi lyf auki aðgengi, efli samkeppni og auðveldi stjórnun á kostnaði í heilbrigðiskerfinu án þess að koma niður á gæðum. „Þessir þættir veita okkar fyrirtæki ákveðna vörn á tímum aukinnar óvissu í alþjóðaviðskiptum.“ Tanya telur að Ísland eigi að setja í forgang að efla samkeppnishæfni útflutningsgreinanna, viðhalda fjölbreyttum viðskiptatengslum þar sem það er raunhæft og stuðla að sveigjanleika. © BIG (MYND/BIG) Tækifærin óþrjótandi Aðspurð kveðst Tanya ekki velkjast í nokkrum vafa um að breytt heimsmynd feli ekki einungis í sér áskoranir heldur einnig veruleg tækifæri fyrir íslenskt atvinnu- og efnahagslíf. „Tækifærin eru óþrjótandi. Við erum tvímælalaust orðin miklu sterkari í samkeppni um fjármagn og fólk heldur en við vorum áður. Það er hluti af þeim breytingum sem hafa orðið í heiminum; flæði fólks og fjármagns er meira en áður, staðsetning skiptir ekki sama máli og áður vegna tæknibreytinga. Það er okkur tvímælalaust í hag.“ Alvotech sé skýrt dæmi um tækifærin sem séu í boði á Íslandi. „Það kostar bara frumkvæði og áræðni að grípa þau og auðvitað umtalsvert fjármagn. Við erum að búa til nýjan iðnað, fjórðu stoðina fyrir útflutningsatvinnuvegina. Við erum að keppa við stærstu lyfjafyrirtæki heims á jafnréttisgrundvelli og með hundruð erlendra sérfræðinga í vinnu sem kusu að flytjast til landsins með fjölskyldur sínar út af því að lífskjörin eru góð og samfélagið samkeppnisfært við önnur og miklu stærri lönd, auk þess að þeim finnst spennandi að taka þátt í nýsköpun,“ segir hún og bætir við: „Áskoranirnar núna eru ekki nýjar af nálinni. Samfélagið er vissulega fjölbreyttara en áður og það reynir á innviði á mörgum sviðum. En hvort sem við erum að tala um heilbrigðismál, menntamál, húsnæðismál eða tæknibreytingar eru þetta allt kunnugleg stef. Við munum leysa úr þessum málum eins og við höfum áður gert.“ Sífellt að aðlagast breytingum Fyrir Alvotech og fleiri íslensk útflutningsfyrirtæki eru Bandaríkin algjör lykilmarkaður. Aðspurð segir Tanya árangur íslenskra fyrirtækja vestanhafs byggja á því sama og áður: að uppfylla kröfur regluverksins, tryggja gæði og rækta traust viðskiptasambönd. „Regluverk eru í stöðugri þróun og fyrirtæki sem starfa í alþjóðlegri samkeppni þurfa sífellt að laga sig að breyttum aðstæðum. Á undanförnum árum hefur alþjóðleg samkeppni um hæft starfsfólk og fjármagn farið harðnandi. Í þessu eru fólgnar bæði áskoranir og tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki. Ísland býður upp á pólitískan stöðugleika, sérþekkingu á ákveðnum sviðum og frábær lífsgæði. Slíkir þættir skipta máli þegar keppt er á alþjóðlegum vettvangi um fólk og fjármagn.“ Viðtalið birtist fyrst í sérblaði Viðskiptablaðsins um Iðnþing .